oktober 28, 2016 - admin

Kosmopolitisme vervangt (gedeeltelijk) het kapitalisme

Democratie en het zich beroepen op de democratie is een wapen. Ieder volk, groepering of individu kan dat wapen binnen de grenzen van zijn land naar behoeven inzetten, het bergt een scala aan beschermingen in zich, het werkt kortom immuniserend. Dat kan echter niet zonder internationaal recht, gezien de vele regimes die hedentage nog altijd rechten en essentiële vrijheden van burgers niet respecteren (maar officieel wel erkennen volgens rechten en beginselen vastgelegd door de VN), en die intolerant zijn voor democratische waarden of deze in hun voordeel uitleggen. Internationaal recht moet de democratie voor de volkeren en de mensen waarborgen en bestendigen en het concept van de democratie dus tot instrument te maken, tot wapen. Dat is de naar de eigen politieke gemeenschap gerichte, dus interne functie van de democratie, die voert tot emancipatie. Emancipatie altijd in minder of meerdere mate, want tradities en culturen zijn er ook voor om in stand gehouden te worden en verregaande vormen van emancipatie kunnen in dit licht niet afgedwongen worden. Eurocentrisme moet vermeden worden, omdat de wereldwijde beschaving, dus de pluriformiteit van culturen, niet mogen oplossen in een culturel eenheidsworst. Dit gevaar dreigt nog steeds, door de afgelopen decennia van veramerikanisering, die nagenoeg in alle stedelijke gebieden ter wereld is doorgedrongen. Eurocentrisme in zijn huidige vorm kan en mag niet in de plaats komen van veramerikanisering. Een algehele verwestering van de wereld is hoedanook een feit, maar er zijn er ook nog veel verschillen. Om de wereldwijde beschaving in zijn pluriformiteit te verduurzamen en de goede richting op te wijzen, kan de democratie ons ook een externe, naar buiten gerichte functie bieden, democratie in een universele vorm. Er komt hierbij een dialoog tot stand tussen de verschillende bevolkingen en mensen met onderscheiden culturele achtergronden in een pluriforme, multipolaire wereld. De wereld bestaat nu te veel uit een verzameling landen, gefragmenteerd, op zichzelf gericht, zonder een dialoog tussen de landen en haar bevolking. Er zijn wel culturele uitwisselingen, laten we dat niet vergeten, maar de mensen die zich daar in mengen vormen een kleine minderheid. Voor het overige is er slechts handel en op politiek niveau hier en daar wat diplomatie (dat vaak ook handel als onderwerp heeft). Van een ‘universele democratie’ is lang geen sprake. De eenzijdige focus op handel is een te geringe, een beperkte manier van interactie tussen de bevolkingen van de verschillende landen. Een uitwerking van het begrip universele democratie is nodig in termen van een nieuw internationaal recht, zodanig dat culturele aspecten naar buiten kunnen treden en een dialoog (1) tot stand gebracht kan worden, die tussen de volkeren en tussen mensen van de verschillende culturen plaats heeft. Het gevolg hiervan is een kosmopolitisme.

Handel is onlosmakelijk commercieel van karakter, en via die weg kan dus geen dialoog tot stand komen, omdat een dialoog juist oprechtheid behelst, het tegendeel van commercie. Tegenover het gewicht van de handel, moet men het gewicht van de dialoog plaatsen, als bij een weegschaal. Ze moeten elkaar in balans brengen. Het kosmopolitisme, dat gevolg is van de dialoog, produceert zijn eigen goederen en creëert zijn eigen, nieuwe consumentenproducten. Dat kosmopolitisme bestaat nog niet en dus zijn de massaconsumptiegoederen nog steeds overwegend westers van vorm en smaak, getekend door het westers dominante kapitalisme. Ik voorzie dus een universeel, kosmopolisch vormgeven aan consumptieartikelen, die overal ter wereld in de smaak vallen (zoals “fusion” in het koken nu al verschillende keukens vertegenwoordigd, die lijn kan doorgezet worden), naast overwegend binnenlandse consumptie van artikelen die meer gekenmerkt worden door de lokale (/nationale of regionale) cultuur (zonder uit te sluiten dat deze ook aftrek krijgen in andere delen van de wereld). Zo worden zaken dus in balans gebracht en vindt vermenging van culturen plaats, waarbij de gevestigde machten gepasseerd worden en/of deze een transformatie ondergaan.

De dialoog maakt vermoedelijk ook samenwerkingen tussen ondernemingen makkelijker, kansrijker en waarschijnlijker. Alles bij elkaar genomen komt het kosmopolitisme mogelijk zelfs in aanmerking om het kapitalisme (wat niet veel anders is dan scheefgroei in belangen en kapitaal, als gevolg van het ontbreken van de dialoog) te vervangen en op te volgen. Dat strookt met de overtuiging van Marx dat het kapitaal en de vrijhandel zich eerst moest verspreiden over de hele wereld om vervolgens opgeheven te worden en zo tot een bevrijding van de volkeren te leiden. Marx: ‘We zijn voor de vrijhandel, omdat door middel van de vrijhandel alle economische wetten, met hun verbazingwekkende innerlijke tegenstrijdigheden, op een veel grotere schaal actief zullen worden, over een veel groter grondgebied, over het grondgebied van de gehele aarde; en omdat uit de vereniging van al deze tegenstrijdigheden in één enkele groep, waarin ze tegenover elkaar komen te staan, de worsteling zal voortkomen die zal leiden tot de emancipatie van het proletariaat.’ (2) Derrida volgend, kan een en ander echter bespoedigd worden via het internationaal recht en dat is wellicht, Marx’ overtuiging terzijde latend, de enige manier. Zoals Derrida in zijn laatste interview sprak: “What we call in a certain algebraic shorthand “Europe” has certain responsibilities to assume, for the future of humanity and the future of international law – that’s my faith, my belief. In this case, I do not hesistate to say “we Europeans.” […] but of a Europe that would be able to sow the seeds of a new alter-globalist politics. Which is for me the only possible way out.” (3)

Ik hoop met deze tekst een bijdrage geleverd te hebben aan die alterglobalistische politiek.

Bronnen:

(1) M. Chérif, J. Derrida – De islam en het Westen

(2) F. Engels, ‘The Freed Trade Congress at Brussels’, Northern Star 520

(3) J. Derrida – Learning to Live Finally

Europa / Politiek Democratie / Derrida / Europa / Internationaal recht / Kosmopolitisme /

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *